محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
1063
قرابادين كبير ( مجمع الجوامع وذخائر التراكيب ) ( فارسى )
صبر سقوطرى زرد دو جزو سناء مكى شاهتره لاجورد مغسول حبّ بلسان كل سرخ از هريك يك جزو پوست هليله زرد مصطكى رومى از هريك يك جزو و دو دانك جزوى كوفته و بيخته باب حبّ سازند شربتى چهار درم با آب سيب شيرين حبّ مسهل سودا منقول از بياض بخطّ ميرزا محمّد حسين حكيم صنعت آن ايارج فيقرا پانزده درم افتيمون اقريطى دو درم و در نسخهء ديكر دوازده درم است بسفايج فستقى غاريقون سفيد از هريك ده درم خربق سياه نمك هندى از هريك پنج درم اسطوخودوس هفت درم كوفته و بيخته با آب سازند شربتى سه درم [ حبّ مسهل قوى كه استفراغ سودا از معده و نواحى قلب و دماغ و تمام بدن كند ] حبّ مسهل قوى كه استفراغ سودا از معده و نواحى قلب و دماغ و تمام بدن كند و استعمال كرده مىشود اين حب در هريك از امراض ثلثهء مذكوره وقتى كه مادّه در تمام بدن باشد و مراد استفراغ سودا از تمام بدن باشد صنعت آن ايارج فيقرا افتيمون اقريطى از هريك سه درم اسطوخودوس بسفايج فستقى غاريقون هش سفيد از هريك نيم درم شحم حنظل ربع درمى سقمونياى مشوى ملح نفطى مقل اليهود از هريك يك دانك مقل را در آب حل كرده صاف نموده و باقى ادويه كوفته و بيخته با آن سرشته بدستور حب سازند حبّ مسهل سودا اقوى از نسخهء قبل صنعت آن ايارج فيقرا افتيمون اسطوخودوس از هريك نيم درم و ربع درمى خربق اسود يك طسوج و نيم عود قمارى هندى مصطكى نعناع خشك از هريك يك دانك شحم حنظل غاريقون حجر ارمنى مغسول حجر لاجورد مغسول ملح نفطى از هريك ربع درمى سقمونياى مشوى دو طسوج بدستور مقرر حب سازند و استعمال نمايند واجب است كه بدانى كه خربق هرگاه واقع شود در مطبوخ از آن قليلى تا يك درم و در حبوب اقل از آن از نصف دانك تا يك دانك نميباشد آن را نكايت و ضررى [ حبّ مطرانى ] حبّ مطرانى تب ربع و حميات بلغمى و سوداوى و امراض سوداوى و بلغمى را سود دارد و قولنج بكشايد و درد جكر و معده و نقرس و اوجاع مفاصل را مفيد باشد صنعت آن صبر سقوطرى زرد بيست درم عصارهء افسنتين عصارهء مصطكى رومى پوست هليلهء زرد پوست هليلهء كابلى هليلهء سياه حب النّيل غاريقون هش سفيد شحم حنظل شاهتره از هريك دو درم سقمونياى مشوى نيم مثقال كوفته و بيخته حبهاى خورد برابر دانهء فلفلى سازند شربتى يك مثقال و در نسخهء كامل الصناعه عوض شاهتره ماهى زهرج است حبّ مفاصل [ صنعت آن ] ايارج فيقرا يك درم تربد سفيد يك مثقال سورنجان نيم درم شحم حنظل حب النّيل نمك هندى زنجبيل محموده از هريك يك دانك و نيم كل سرخ انيسون مصطكى از هريك دانكى مقل دو دانك كثيرا طسوجى كوفته و بيخته با آب خالص حب سازند حبّ ملوك قولنج بكشايد و بادهاى غليظه را دفع كند صنعت آن صبر سقوطرى پنج درم تربد سفيد مدبّر ده درم پوست هليلهء زرد پوست هليلهء كابلى از هريك سه درم نمك هندى دو درم مصطكى زعفران ساذج هندى قسط سليخهء سياه ريوند چينى سنبل الطيب زنجبيل انيسون تخم كرفس قرنفل خيربوا دارچينى كثيرا قاقله از هريك نيم درم سقمونيا دو مثقال مشك دانكى كوفته و بيخته بكلاب سرشته حب سازند شربتى سه درم حبّ مليّن طبيعت را نرم نمايد و بىتصديع است صنعت آن صبر سقوطرى زرد چهار مثقال پوست هليلهء زرد پوست هليلهء كابلى هليلهء سياه از هريك پنج مثقال سنبل الطّيب مصطكى از هريك سه مثقال زنجبيل نمك هندى از هريك دو مثقال كوفته و بيخته با آب سرشته حب سازند شربتى تا دو درم پيش از طعام و بعد از طعام توان خورد حبّ منقى سودا قلمى فرمودهاند كه اين حب لنا است صنعت آن ايارج فيقرا هفت مثقال و نيم پوست هليلهء زرد هليلهء سياه پوست هليلهء كابلى لاجورد مغسول بسفايج فستقى افتيمون اقريطى بادرنجبويه اسطوخودوس از هريك پنج مثقال سقمونياى مشوى نيم مثقال كثيرا دو دانك و در نسخهء ديكر چهار دانك است طلاى محرق مكلس يك مثقال و يك دانك و نيم كوفته و بيخته بكلاب سرشته حبّها سازند هر حبّى به قدر نخودى به ورق طلا پيچيده شب وقت خواب نه حبّ آن را با ده مثقال عرق كاوزبان و كلاب فرو برند [ حبّ منتن ابقراط نافع است از براى فالج و لقوه و قولنج و نقرس و مفاصل ] حبّ منتن ابقراط نافع است از براى فالج و لقوه و قولنج و نقرس و مفاصل و تحليل رياح از اندامها كند و استرخاى اعضا را ببرد و بستكى حيض بكشايد صنعت آن صبر سقوطرى زرد سكبينج اشق جاوشير مقل ازرق تخم حرمل شحم حنظل تربد سفيد پوست هليلهء زرد انزروت از هريك جزوى صمغها را در آب حل سازند و ادويه را كوفته و بيخته با وى سرشته حب سازند هر حبى به قدر فلفلى و در وقت حاجت دو درم از وى با آب نيم كرم فرو برند و صاحب ذخيره و صاحب اختيارات بديعى كفتهاند كه شربتى از اين حب سه درم است [ حبّ منتن اكبر منقول از قانون ] حبّ منتن اكبر منقول از قانون نافع است از براى وجع مفاصل و نقرس و درد پشت و زانو و پاك ميسازد بدن را از اخلاط غليظه صنعت آن صبر سقوطرى زرد مقل ازرق سكبينج جاوشير اشق بزر حرمل شحم حنظل افتيمون اقريطى از هريك ده درم سقمونياى مشوى شش درم دارچينى سنبل الطّيب زعفران جندبيدستر از هريك دو درم فرفيون يك درم صموغ را با آب كندنا تازه خيسانيده حل سازند و باقى اجزا كوفته و بيخته بان سرشته حب سازند شربتى دو درم [ حبّ منتن كبير بنسخهء شيخ رئيس ] حبّ منتن كبير بنسخهء شيخ رئيس دافع اخلاط غليظه و مفتّح سدّها و نافع است از براى اوجاع مفاصل و خاصره و از براى بهق و برص و جذام و داء الفيل و اين حب معروف است بحب ماهانى صنعت آن اشق سكبينج جاوشير مقل ازرق صبر سقوطرى بزر حرمل پوست هليلهء زرد شحم حنظل از هريك هشت درم شبرم افتيمون اقريطى فرفيون شيطرج هندى سورنجان مصرى از هريك چهار درم تربد سفيد مدبّر ده درم سقمونياى مشوى سه درم جندبيدستر غاريقون هش سفيد از هريك دو درم زعفران سنبل الطيب قاقله ريشهء خطمى سفيد مصطكى رومى دارچينى خولنجان از هريك يك درم و در نسخهء ديكر از هريك ربع يك درم است صموغ را در آب حل نمايند و باقى ادويه را كوفته و بيخته بان سرشته حب سازند و مزاج اين حب كرم است در دو درجه و نيم [ حبّ منتن كبير بنسخهء قلانسى ] حبّ منتن كبير بنسخهء قلانسى نافع است از براى فالج و لقوه و نقرس بارد و از زمينكير بودن و قلع بلغم خام از مفاصل مىكند و قائممقام ايارجات كبار است ناميده شد اين حب بحبّ منتن بجهة آنكه بعض ادويهء آن كريه الرّايحه است صنعت آن ايارج فيقرا ده درم شحم حنظل قنطوريون دقيق ماهى زهرج از هريك پنج درم فرفيون دو درم و نيم جندبيدستر زنجبيل حلتيت سكبينج جاوشير شيطرج هندى خردل فلفل از هريك يك درم صموغ را با آب سداب تازه حل كرده و باقى ادويه را كوفته و بيخته با آن مخلوط كرده بسرشند و حب سازند مقدار شربتى از وى يك درم تا چهار درم و بعضى كفته كه از دو درم تا چهار درم و در نسخهء بخطّ ميرزا محمّد حسين حكيم در اين نسخه حبّ منتن بجاى ماهى زهره عثارهء قثاء الحمار است [ حبّ منتن كندى منقول از قانون ] حبّ منتن كندى منقول از قانون اوجاع مفاصل و نقرس و جميع اوجاع حادث از بلغم خام و صفرا و سودا و فالج را نافع است صنعت آن صبر سقوطرى زرد پوست هليلهء زرد تخم هزاراسپند افتيمون اقريطى تربد سفيد مدبّر اشق جاوشير سكبينج مقل اليهود از هريك چهار جزو شحم حنظل سه جزو سقمونياى مشوى دو جزو فرفيون جندبيدستر دارچينى زعفران از هريك يك جزو صموغ را در آب كندناى تازه يا آب كرنب يك شبانه روز بخيسانند پس ماليده صاف نمايند و باقى ادويه كوفته بان بسرشند سرشتنى نيكو و حبوب بندند هر حبّى به قدر فلفلى و در سايه خشك نمايند شربتى دو درم شب باب نيم كرم فرو برند غذا شوربا بچهء مرغ باشد